Mô tả cơn đau cho bác sĩ hiểu đúng

Đau là thứ chỉ bạn cảm được. Không ai đo hộ được.

Nên mô tả càng rõ càng tốt — bác sĩ dựa vào đó để đánh giá và chọn cách xử trí.

Sáu yếu tố cần nói

Vị trí

• Đau ở đâu — chỉ tay vào chỗ đó.
• Có lan đi đâu không — lan xuống chân, lan ra sau lưng, lan lên vai.
• Một chỗ hay nhiều chỗ.
• Đau sâu bên trong hay ngay dưới da.

Tính chất

• Âm ỉ — như có gì đè nặng.
• Nhói — như bị đâm.
• Bỏng rát.
• Tê bì, kiến bò.
• Như điện giật.
• Co thắt từng cơn.
• Nặng, mỏi.
• Dùng từ của mình cũng được — miễn là mô tả đúng cảm giác.

Mức độ

• Thang 0 tới 10 — 0 là không đau, 10 là dữ dội nhất có thể tưởng tượng.
• Dùng nhất quán — để so sánh giữa các lần.
• Nói cả lúc nhẹ nhất và nặng nhất trong ngày.
• Không có số đúng hay sai — đây là cảm nhận của bạn.
• Đừng hạ thấp con số vì ngại.

Thời gian

• Bắt đầu từ khi nào.
• Liên tục hay từng cơn.
• Mỗi cơn kéo dài bao lâu.
• Nặng vào lúc nào trong ngày — sáng, chiều, đêm.
• Có đánh thức bạn dậy không.
• Đang tăng dần, giảm dần hay giữ nguyên.

Thứ làm nặng hoặc nhẹ đi

• Nặng hơn khi nào — vận động, ho, ăn, nằm, ngồi lâu.
• Nhẹ đi khi nào — nghỉ, chườm, đổi tư thế, thuốc.
• Thuốc đang dùng có tác dụng tới mức nào.
• Hiệu quả kéo dài bao lâu — rồi đau lại.

Ảnh hưởng tới sinh hoạt

• Không ngủ được.
• Không làm được việc gì.
• Không đi lại được như trước.
• Không tập trung được.
• Bỏ những việc mình thích.
• Đây là phần bác sĩ rất cần biết — nó cho thấy tác động thật.

Nhật ký đau

• Ghi ngày giờ, mức đau, việc đang làm.
• Ghi thuốc đã dùng và hiệu quả.
• Ghi giấc ngủ — có bị đánh thức không.
• Ghi một tới hai tuần trước khi tái khám.
• Không cần cầu kỳ — vài dòng mỗi ngày là đủ.
• Mang theo khi khám.
• Nhật ký cho bác sĩ dữ liệu thật thay vì trí nhớ mơ hồ.

Những từ giúp mô tả rõ hơn

• So sánh với thứ quen thuộc — "như bị bó chặt", "như có kim châm".
• Nói rõ đau có làm bạn phải dừng việc đang làm không.
• Nói đau có làm bạn đổi dáng đi, đổi tư thế không.
• Nói có phải uống thuốc ngoài giờ quy định không.
• Nói có phải nhờ người khác làm hộ việc gì không.
• Nói cả những việc bạn đã bỏ hẳn vì đau.
• Những chi tiết này nói lên mức độ rõ hơn một con số.

Đừng giấu đau

• Nhiều người hạ nhẹ mức đau vì sợ phiền, sợ bị coi là yếu đuối.
• Giấu đau khiến bác sĩ đánh giá sai tình trạng.
• Có thể bỏ sót dấu hiệu quan trọng.
• Đau không được xử trí ảnh hưởng tới ăn, ngủ, tinh thần.
• Kiểm soát đau là một phần của điều trị, không phải đòi hỏi thêm.
• Nói thật cả khi thuốc không hiệu quả.

Nếu ngại nói

• Viết ra giấy trước — đưa cho bác sĩ đọc.
• Nhờ người đi cùng nói giúp.
• Nói với điều dưỡng trước nếu dễ hơn.
• Bắt đầu bằng câu đơn giản — "em đau nhiều hơn trước".

Khi đau thay đổi đột ngột

• Đau mới xuất hiện ở chỗ chưa từng đau.
• Đau tăng đột ngột, dữ dội.
• Đau kèm sốt, khó thở, nôn.
• Đau kèm yếu liệt, tê một bên.
• Thuốc thường dùng không còn tác dụng.
• Những trường hợp này cần đi khám ngay, không đợi lịch hẹn.

Về thuốc giảm đau

• Chỉ dùng theo chỉ định của bác sĩ — không tự tăng, tự đổi.
• Hỏi dược sĩ khi có thắc mắc về cách dùng.
• Nói rõ mọi thứ bạn đang dùng — kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng.
• Báo ngay khi có tác dụng phụ.
• Đừng chịu đựng để dành thuốc — hỏi bác sĩ cách dùng hợp lý.
• Đừng tự ý ngưng khi thấy đỡ.

Hỏi về chuyên khoa giảm đau

• Một số cơ sở có chuyên khoa hoặc đơn vị chăm sóc giảm nhẹ.
• Hỏi bác sĩ có nên khám ở đó không.
• Đây không có nghĩa là bệnh đã nặng — nhiều người hiểu nhầm điểm này.
• Mục tiêu là sống dễ chịu hơn trong lúc vẫn điều trị.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Mô tả đủ sáu yếu tố — vị trí, tính chất, mức độ, thời gian, thứ làm nặng nhẹ, ảnh hưởng sinh hoạt.
2. Đừng hạ nhẹ mức đau vì ngại — bác sĩ sẽ đánh giá sai.
3. Ghi nhật ký đau một tới hai tuần trước khi tái khám.

Câu hỏi thường gặp