Nói với gia đình về chẩn đoán

Không có cách nói đúng. Nhưng có vài điều giúp cuộc trò chuyện dễ hơn.

Chuẩn bị trước

• Chọn lúc yên tĩnh, không vội.
• Chọn nơi riêng tư.
• Đợi tới khi bạn bình tĩnh đủ để nói — không nhất thiết ngay trong ngày nhận tin.
• Nghĩ trước sẽ nói gì — nhưng không cần thuộc lòng.
• Chuẩn bị cho việc họ có thể hỏi nhiều — hoặc không hỏi gì.
• Có thể nói với từng người thay vì cả nhà cùng lúc.

Cách nói

• Nói thẳng, không vòng vo quá lâu — kéo dài làm người nghe lo hơn.
• Bắt đầu bằng một câu báo trước — "con có chuyện muốn nói với bố mẹ".
• Nói sự thật ở mức bạn sẵn sàng.
• Không cần nói hết mọi chi tiết ngay lần đầu.
• Nói rõ bạn cần gì — nghe, giúp việc cụ thể, hay chỉ ở bên.
• Cho họ thời gian tiếp nhận.

Phản ứng có thể gặp

• Khóc, hoảng loạn.
• Im lặng, không biết nói gì.
• Phủ nhận — "chắc nhầm thôi".
• Hỏi dồn dập.
• Đưa lời khuyên ngay — kể cả lời khuyên không phù hợp.
• Tránh nói về chuyện đó.
• Tức giận — thường là biểu hiện của sợ hãi.

Tất cả đều là phản ứng bình thường — cho họ thời gian.

Khi người thân phản ứng quá mức

• Bạn không có nghĩa vụ an ủi tất cả mọi người ngay.
• Có thể nói "con cũng đang cần thời gian".
• Nhờ người khác hỗ trợ họ nếu bạn không đủ sức.
• Cho họ vài ngày rồi nói tiếp.
• Đừng để việc lo cho phản ứng của người khác làm bạn kiệt sức.

Nói với con nhỏ

Nguyên tắc

• Trẻ thường cảm nhận được có chuyện gì đó — giấu hoàn toàn có thể làm trẻ lo hơn.
• Nói thật ở mức phù hợp với tuổi.
• Dùng từ đơn giản, cụ thể.
• Trấn an rằng trẻ vẫn được chăm sóc.
• Nói rõ đây không phải lỗi của trẻ — trẻ nhỏ hay tự nhận lỗi.
• Cho trẻ hỏi và trả lời thật.
• Không hứa điều mình không chắc.

Với trẻ nhỏ

• Nói ngắn gọn — "bố bị ốm, phải đi bệnh viện nhiều lần".
• Giữ nếp sinh hoạt của trẻ nhất có thể.
• Nói ai sẽ chăm trẻ khi bạn đi viện.
• Chú ý dấu hiệu trẻ lo lắng — ngủ kém, bám người, quay lại thói quen cũ.

Với trẻ lớn và thiếu niên

• Nói cụ thể hơn — chúng có thể tự tìm hiểu.
• Cho chúng tham gia ở mức phù hợp.
• Đừng để chúng gánh quá nhiều trách nhiệm.
• Chú ý — thiếu niên có thể giấu cảm xúc.
• Báo cho nhà trường biết nếu cần hỗ trợ.

Nói với bố mẹ già

• Đây thường là cuộc trò chuyện khó nhất.
• Nhiều người muốn giấu để bố mẹ khỏi lo.
• Nhưng giấu lâu dài thường khó — và có thể làm tổn thương lòng tin.
• Cân nhắc cách nói hơn là có nói hay không.
• Có thể nói từ từ — không cần hết mọi chi tiết ngay.
• Có người khác ở cùng để hỗ trợ họ.
• Chuẩn bị cho việc họ sẽ rất lo.

Nói với vợ chồng, bạn đời

• Thường là người đầu tiên nên biết.
• Nói sớm — giấu tạo khoảng cách.
• Cùng đi khám nếu họ muốn.
• Nói rõ bạn cần gì — và hỏi họ cần gì.
• Họ cũng đang sốc — không chỉ bạn.
• Cho nhau thời gian.

Đặt ranh giới

• Bạn có quyền chọn nói với ai.
• Bạn có quyền không kể chi tiết.
• "Em chưa muốn nói về chuyện này" — câu hoàn toàn hợp lý.
• Yêu cầu người nhà không kể cho người khác nếu bạn chưa muốn.
• Nhờ một người làm đầu mối thông tin — đỡ phải kể lại nhiều lần.

Khi họ đưa lời khuyên không phù hợp

• Phần lớn xuất phát từ ý tốt — họ muốn giúp nhưng không biết cách.
• "Cảm ơn anh chị, để em hỏi bác sĩ đã" — câu vừa lịch sự vừa không phải làm theo.
• Không cần tranh luận.
• Cảnh giác với lời khuyên bỏ điều trị để dùng thứ khác.
• Quyết định điều trị dựa trên tư vấn của bác sĩ.

Nếu bạn chưa sẵn sàng nói

• Không sao cả.
• Có thể nói sau.
• Nhưng nên có ít nhất một người biết — để không phải gánh một mình.
• Có thể là bạn thân thay vì người nhà nếu điều đó dễ hơn.
• Nói với nhân viên y tế nếu không có ai — họ có thể kết nối hỗ trợ.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Nói thẳng, không vòng vo quá lâu — kéo dài làm người nghe lo hơn.
2. Trẻ thường cảm nhận được có chuyện gì đó — nói thật ở mức phù hợp với tuổi.
3. Bạn có quyền chọn nói với ai và nói tới đâu.

Câu hỏi thường gặp