Nói với con cái ở từng độ tuổi

Nhiều cha mẹ muốn giấu để con khỏi lo.

Nhưng trẻ cảm nhận được nhiều hơn người lớn nghĩ — và điều không được giải thích thường đáng sợ hơn sự thật.

Nguyên tắc chung

• Nói thật ở mức phù hợp với tuổi.
• Dùng từ đơn giản, cụ thể.
• Nói rõ đây không phải lỗi của trẻ.
• Trấn an rằng trẻ vẫn được chăm sóc.
• Cho trẻ hỏi và trả lời thật.
• Không hứa điều mình không chắc.
• Nói dần, không cần hết mọi thứ một lần.

Với trẻ dưới tuổi đi học

• Nói rất ngắn — "mẹ bị ốm, phải đi bệnh viện nhiều lần".
• Trẻ nhỏ hay nghĩ mọi chuyện là do mình — nói rõ không phải lỗi của con.
• Nói ai sẽ chăm con khi bạn đi viện.
• Giữ nếp sinh hoạt càng ổn định càng tốt.
• Chuẩn bị trước cho trẻ biết lịch thay đổi.
• Cho trẻ ôm, gần gũi nếu bạn còn sức.

Với trẻ tiểu học

• Trẻ hiểu được nhiều hơn và sẽ hỏi.
• Trả lời thật, ngắn gọn.
• Giải thích những gì trẻ nhìn thấy — vì sao rụng tóc, vì sao nằm nhiều.
• Cho trẻ giúp việc nhỏ nếu trẻ muốn.
• Không để trẻ gánh việc của người lớn.
• Báo cho nhà trường biết.
• Trẻ có thể sợ lây — giải thích rõ nếu bệnh không lây.

Với thiếu niên

• Nói cụ thể hơn — chúng sẽ tự tìm hiểu nếu bạn không nói.
• Chúng có thể giấu cảm xúc, tỏ ra bất cần.
• Đừng nhầm điều đó với vô tâm.
• Cho không gian nhưng vẫn giữ liên lạc đều đặn.
• Cho tham gia ở mức phù hợp.
• Không để chúng bỏ học, bỏ bạn bè để chăm bạn.
• Gợi ý chúng có người ngoài để nói chuyện.

Với con đã trưởng thành

• Nói như với người lớn nhưng vẫn cần nhẹ nhàng.
• Chúng có thể muốn giành hết quyền quyết định.
• Nói rõ bạn vẫn tự quyết về việc của mình.
• Chia việc rõ ràng giữa các con.
• Đừng để một đứa gánh hết.
• Chúng cũng cần được hỏi có ổn không.

Giữ nếp sinh hoạt của trẻ

• Giờ ăn, giờ ngủ, giờ học càng ổn định càng tốt.
• Vẫn cho trẻ đi học, đi chơi với bạn.
• Vẫn giữ các hoạt động trẻ yêu thích.
• Nếp ổn định làm trẻ an tâm hơn mọi lời trấn an.
• Nhờ người thân duy trì phần bạn không làm được.

Dấu hiệu trẻ đang khó khăn

• Ngủ kém, hay gặp ác mộng.
• Học sút.
• Bám người hoặc ngược lại, rút lui.
• Quay lại thói quen cũ — tè dầm, mút tay.
• Hay đau bụng, đau đầu không rõ nguyên nhân.
• Cáu gắt bất thường.
• Cố tỏ ra quá ngoan, quá người lớn.

Khi trẻ có dấu hiệu đó

• Dành thời gian riêng với trẻ.
• Hỏi mở — "con đang nghĩ gì về chuyện của mẹ?".
• Nghe mà không sửa lưng.
• Cho trẻ vẽ, viết nếu khó nói.
• Nói với giáo viên.
• Tìm hỗ trợ tâm lý cho trẻ nếu cần.

Khi phải nằm viện dài ngày

• Nói trước cho trẻ biết bạn sẽ vắng bao lâu.
• Nói rõ ai sẽ ở với trẻ.
• Giữ liên lạc đều đặn — gọi video vào giờ cố định.
• Cho trẻ vào thăm nếu điều kiện cho phép.
• Chuẩn bị trẻ trước về những gì sẽ thấy.
• Để lại vật kỷ niệm nhỏ cho trẻ giữ.

Trả lời câu hỏi khó

• "Mẹ có chết không?" — câu này trẻ sẽ hỏi.
• Không nói dối, cũng không doạ.
• "Mẹ đang điều trị, bác sĩ đang giúp mẹ."
• "Mẹ không biết hết mọi thứ, nhưng mẹ sẽ nói thật với con."
• Hỏi lại xem trẻ đang lo điều gì cụ thể.
• Nếu chưa biết trả lời thì nói sẽ trả lời sau.

Khi trẻ hỏi lại nhiều lần

• Trẻ cần nghe lại để yên tâm.
• Trả lời kiên nhẫn, nhất quán.
• Câu trả lời nên giống nhau giữa các người lớn trong nhà.

Khi bạn quá mệt để làm cha mẹ như trước

• Giải thích cho trẻ hiểu.
• Tìm cách gần gũi ít tốn sức — đọc truyện, xem phim cùng, nằm cạnh.
• Chất lượng thời gian quan trọng hơn số lượng.
• Nhờ người khác đưa trẻ đi chơi.
• Không tự trách vì những ngày không làm được gì.

Giữ vai trò cha mẹ theo cách khác

• Vẫn quyết định những việc quan trọng của con.
• Vẫn hỏi han chuyện học, chuyện bạn bè.
• Vẫn đặt quy tắc trong nhà.
• Vai trò cha mẹ không chỉ nằm ở việc đưa đón và nấu ăn.

Nói với nhà trường

• Giáo viên biết thì hỗ trợ được trẻ.
• Nói ngắn gọn về hoàn cảnh.
• Nhờ để ý dấu hiệu bất thường.
• Hỏi trường có hỗ trợ tâm lý không.
• Cung cấp số liên hệ khẩn cấp cập nhật.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Trẻ cảm nhận được có chuyện gì đó — nói thật ở mức phù hợp với tuổi.
2. Giữ nếp sinh hoạt của trẻ ổn định — điều này an tâm hơn mọi lời trấn an.
3. Không để trẻ gánh việc của người lớn hay bỏ học để chăm bạn.

Câu hỏi thường gặp