Người chăm kiệt sức thì người bệnh cũng bị ảnh hưởng trực tiếp.
Đây là vấn đề của cả hai — không phải chuyện riêng của họ.
Dấu hiệu cần chú ý
- Mất ngủ, mệt kéo dài.
- Cáu gắt bất thường.
- Bỏ khám sức khoẻ của chính họ.
- Không gặp bạn bè nữa.
- Bỏ hết sở thích riêng.
- Ăn uống thất thường, tăng hoặc giảm cân rõ.
- Nói rằng mình không chịu nổi nữa.
- Rút lui, ít nói hẳn.
Vì sao họ không nói ra
- Thấy có lỗi khi than trong khi bạn đang bệnh.
- Nghĩ mình không có quyền mệt.
- Sợ bạn buồn.
- Nghĩ không ai làm thay được.
- Nên bạn phải chủ động hỏi.
- Hỏi thật lòng, không phải hỏi cho có.
Hỏi họ thế nào
- Chọn lúc yên tĩnh.
- "Anh có mệt lắm không, nói thật với em."
- Nghe mà không tự trách ngay.
- Không biến cuộc nói chuyện thành lời xin lỗi của bạn.
- Hỏi họ cần gì để dễ thở hơn.
- Hỏi lại định kỳ, không chỉ một lần.
Giảm tải bằng việc cụ thể
- Liệt kê mọi việc họ đang làm.
- Xem việc nào bạn vẫn làm được thì nhận lại.
- Việc nào bỏ được thì bỏ.
- Việc nào thuê hoặc nhờ bên ngoài được.
- Việc nào chia cho người khác trong nhà.
- Ghi thành lịch rõ ràng.
Chia ca cho nhiều người
- Họp gia đình, nói thẳng tình hình.
- Hỏi từng người làm được gì, vào lúc nào.
- Người ở xa lo phần hành chính, tài chính.
- Luân phiên với việc lặp lại.
- Đặt lịch cố định thay vì nhờ vặt.
- Xem lại sau vài tháng.
Nghỉ thật sự
- Nghỉ mà vẫn phải trực thì không phải nghỉ.
- Cần có người thay ca hoàn toàn.
- Ít nhất nửa ngày mỗi tuần.
- Ra khỏi nhà nếu được.
- Không gọi điện kiểm tra liên tục trong lúc đó.
- Sắp xếp cụ thể thay vì chỉ khuyên họ nghỉ.
Giữ cuộc sống riêng cho họ
- Khuyến khích giữ vài mối quan hệ.
- Khuyến khích giữ một sở thích.
- Khuyến khích tiếp tục công việc nếu có thể.
- Nhắc họ đi khám sức khoẻ của chính mình.
- Người chăm bỏ bê bản thân là chuyện rất phổ biến.
Hỗ trợ tâm lý cho người chăm
- Họ cũng cần chỗ để nói.
- Nhiều nơi có nhóm dành riêng cho người chăm sóc.
- Hỏi phòng công tác xã hội tại bệnh viện.
- Hỏi hội bệnh nhân.
- Khuyến khích họ đi — không phải chỉ bạn mới cần.
- Họ có thể cần nói những điều không nói được với bạn.
Khi người chăm cũng có bệnh
- Nhiều người chăm cũng lớn tuổi hoặc đang có vấn đề sức khoẻ.
- Nhắc họ giữ lịch khám và thuốc của chính mình.
- Không để họ làm việc nặng quá sức.
- Tìm hỗ trợ bên ngoài cho phần nặng.
- Nếu họ đổ bệnh thì cả hai cùng khó.
Cho phép họ có cảm xúc khó nói
- Bực bội, chán nản, đôi khi muốn thoát ra.
- Những cảm giác này rất phổ biến ở người chăm.
- Không có nghĩa là họ không thương bạn.
- Nếu họ nói ra, đừng phản ứng bằng tổn thương.
- Nói rằng bạn hiểu.
- Cảm xúc được thừa nhận thì nhẹ đi.
Giữ phần tự chủ của bạn
- Làm những việc bạn vẫn làm được.
- Điều này vừa tốt cho bạn vừa giảm tải cho họ.
- Đừng để họ làm thay cả những việc bạn tự làm được.
- Nói rõ phần nào bạn muốn tự làm.
- Người chăm đôi khi làm quá nhiều vì lo.
Nhìn dài hạn
- Bệnh lâu dài nghĩa là nhiều năm.
- Cách sắp xếp phải bền được lâu.
- Cách nào làm kiệt sức trong ba tháng thì không dùng được.
- Xem lại toàn bộ sắp xếp mỗi vài tháng.
Ghi nhận công sức của họ
- Nói cảm ơn cụ thể.
- Ghi nhận trước mặt người khác trong nhà.
- Hỏi họ hôm nay thế nào.
- Nhớ ngày quan trọng của họ.
- Việc chăm sóc thường vô hình — được nhìn thấy có ý nghĩa rất lớn.
Chuẩn bị cho tình huống người chăm vắng mặt
- Họ có thể ốm, có việc gấp, hoặc cần nghỉ dài.
- Có sẵn phương án dự phòng.
- Ít nhất một người khác biết việc cần làm.
- Ghi hướng dẫn ra giấy — thuốc, lịch khám, liên hệ.
- Chuẩn bị trước đỡ hoảng khi tình huống tới.
Khi tình hình vượt quá khả năng gia đình
- Hỏi về dịch vụ chăm sóc tại nhà.
- Hỏi về các cơ sở chăm sóc chuyên biệt.
- Hỏi phòng công tác xã hội về hỗ trợ tại địa phương.
- Nhờ hỗ trợ bên ngoài không phải là bỏ rơi nhau.
- Bàn sớm, đừng đợi tới lúc khủng hoảng.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Chủ động hỏi họ có mệt không — họ thường không tự nói.
- Nghỉ mà vẫn phải trực thì không phải nghỉ — cần người thay ca hoàn toàn.
- Giữ những việc bạn vẫn làm được — vừa tốt cho bạn vừa giảm tải cho họ.
Câu hỏi thường gặp
Dấu hiệu nào cho thấy người chăm đang kiệt sức?
Nên chú ý khi họ mất ngủ, cáu gắt, bỏ bê sức khoẻ của chính mình, rút khỏi bạn bè hoặc không còn thấy niềm vui trong việc gì.
Người bệnh có thể làm gì để giảm tải?
Có thể giữ những việc mình vẫn làm được, chủ động đề nghị chia việc cho nhiều người và khuyến khích họ nghỉ thật sự.
Vì sao người chăm hay từ chối nghỉ ngơi?
Thường vì họ thấy có lỗi khi nghỉ hoặc nghĩ không ai làm thay được, nên cần sắp xếp cụ thể thay vì chỉ khuyên họ nghỉ.
Nên tìm hỗ trợ cho người chăm ở đâu?
Có thể hỏi phòng công tác xã hội tại bệnh viện, các hội bệnh nhân, hoặc nhóm dành riêng cho người chăm sóc.